Je hebt de ambitie om voor jezelf te beginnen. Het avontuur lonkt. Je ziet al helemaal voor je hoe je het wilt aanpakken. Je bent enthousiast. Toch klinkt er ook wat anders door je hoofd. Wat vindt je omgeving van je plannen? Komt er wel brood op de plank? Wil je het wel écht? Je voelt de spanning in je lijf. De twijfel slaat toe. Een dilemma maakt zich van je meester. In loopbaanvraagstukken komen geregeld dergelijke dilemma’s boven tafel. Bureau Inspiratie heeft de methode ‘Dilemmacoaching’ ontwikkeld om daarmee om te gaan.

In de letterlijke zin van het woord moet iemand die voor een dilemma staat kiezen uit twee veronderstellingen. In de praktijk spelen bij een dilemma meerdere keuzemogelijkheden een rol. Een dilemma sleept vaak lang voort. Allerlei omstandigheden stapelen zich op waardoor iemand echt niet meer weet wat te kiezen. Er is sprake van een tijdsdruk. Tenminste, dat is vaak de overtuiging van degene die voor een dilemma staat. Dit kan leiden tot oververmoeidheid en burn-out.

 Rust en overzicht

Methodes die coaches reeds hanteren om met dilemma’s om te gaan zijn vaak gericht op het terugbrengen van het dilemma naar de realiteit. Dit doe je door relativerende vragen te stellen en resulteert vaak in een relativering van de tijdsdruk. Dat geeft rust. De taak van de coach is dus om gerust te stellen en vervolgens om te helpen het dilemma verder te verhelderen. Bijvoorbeeld door de ‘voors en tegens’ van de diverse keuzemogelijkheden op een rijtje te zetten. Dat biedt overzicht. ‘Dilemmacoaching’ gaat nog een stap verder. Naast rust en overzicht biedt deze methode nog een derde component: het spreekt je eigen wijsheid aan. En dat maakt de aanpak duurzamer.

 Volwaardige plek aan tafel

Dilemmacoaching is in de praktijk ontstaan. Centraal staat de metafoor van een tafel waaraan alle gedachten, die met het dilemma van doen hebben, plaatsnemen. De metafoor maakt het spanningsveld van het dilemma zichtbaar. Bij dilemmacoaching worden, net als bijvoorbeeld bij de voice dialogue methode, verschillende stemmen benoemd. Deze stemmen spelen allemaal een rol bij het dilemma en behoren toe aan deelpersoonlijkheden. Alle stemmen krijgen een volwaardige plek aan tafel. Dit is een hele intuïtieve werkwijze. Iets in ons weet eigenlijk al welke rol een stem heeft.

 Het dilemma

Een belangrijke eerste stap bij dilemmacoaching is de formulering van het dilemma. Iemand is ontevreden in de huidige baan en overweegt deze op te zeggen en voor zichzelf te beginnen. Een formulering van dit dilemma blijkt: ‘Zal ik voor mijzelf beginnen?’. De formulering maakt duidelijk waar het om gaat. In een formulering staat altijd de ik-persoonsvorm centraal.

 De procedure

Na het vaststellen van het dilemma wordt deze op een flip-overvel geschreven. Daaronder wordt een tafel getekend met zes stoelen waaraan de stemmen ‘plaats kunnen nemen’. Aansluitend wordt er ingegaan op de eerste gedachte die bij de persoon opkomt met betrekking tot het dilemma. In dit geval is dat: “Er moet wel brood op de plank”.Vervolgens krijgt de deelpersoon die dat zegt een naam. Het is belangrijk dat de cliënt zelf de naam kiest. De coach helpt bij het precies formuleren daarvan door te bevragen. In dit geval is dat ‘De verstandige’.  ‘De verstandige’ krijgt rechtsboven aan tafel zijn plaats. Dan is de tweede gedachte die opkomt aan bod. Meestal krijgt de tweede gedachte een plek tegenover de eerste gedachte aan tafel, maar de cliënt bepaalt. In dit geval staat ‘De verstandige’ met als credo “Er moet wel brood op de plank” tegenover ‘De avonturier’ met als credo “Gewoon doen. Leuk!”. Uiteindelijk zitten er zo’n zes deelpersonen met bijbehorende credo’s aan tafel.

Schreeuwlelijken en fluisteraars

De stem van ieder van de deelpersoonlijkheden heeft ook een bepaald volume. Schreeuwt een deelpersoon of is het een fluisteraar? Soms overschreeuwt een onrustig deel van ons de wijsheid van andere stemmen in ons hoofd. Iedere stem krijgt een volume toebedeeld in de vorm van een cijfer op een schaal van nul tot tien. Daarnaast kunnen deelpersonen een wegingsfactor meekrijgen. Een stem kan immers weliswaar niet zo hard schreeuwen, maar toch heel zwaarwegend zijn. Zo’n deelpersoonlijkheid is dan zwaarder verankerd in een persoon. In het voorbeelddilemma is ‘De verstandige’ bijvoorbeeld tweemaal zo sterk verankerd dan de hard schreeuwende ‘Onafhankelijke’. ‘De verstandige’ heeft een volume van acht en een wegingsfactor twee.

Openstellen voor onverwachte

Het spanningsveld aan tafel is in kaart gebracht.  Nu is het moment daar om te achterhalen wat er mist aan tafel waardoor het dilemma een dilemma is. Ook datgene wat iemand aan gedachten mist, vertegenwoordigt een deelpersoonlijkheid in de persoon die voor het dilemma staat. Ook deze deelpersoonlijkheid heeft een credo, volume en wegingsfactor en neemt plaats aan tafel. Allereerst wordt het volume vastgesteld van deze nieuwe tafelgenoot. Dan wordt gekeken naar de  invloed van deze nieuweling op de andere deelpersoonlijkheden. Roept ‘De verstandige’ nu bijvoorbeeld harder of juist minder hard? Speelt ‘De verstandige’ nog dezelfde rol van betekenis? Is het dilemma nu nog wel een dilemma? Vaak blijkt dat de dynamiek is veranderd. Er ontstaat meer evenwicht.

Resultaat

De methodiek wordt afgesloten met de formulering van een duidelijke affirmatie waarmee de ontbrekende stemmen kunnen worden opgeroepen. Zij zijn het tenslotte die de situatie in balans hebben gebracht. In het genoemde voorbeeld is aan het hoofdeinde van de tafel de ‘Geordend leider’ aangeschoven met als credo: “Ik bepaal”. Ook een ‘Innerlijk weten’ met als credo ’Het klopt’ is aangeschoven. Leiderschap en intuïtie blijken sleutelwoorden voor de oplossing van dit dilemma. Zo’n affirmatie blijkt vaak niet alleen voor het besproken dilemma van toepassing te zijn, maar ook op nieuwe vergelijkbare dilemma’s die zich voordoen bij dezelfde persoon.

Meerwaarde

Belangrijke meerwaarde van deze methode is dat de cliënt aan de hand van het doorzien en vaak ook oplossen van één dilemma inzicht krijgt in de persoonlijke dynamiek die speelt bij andere eigen dilemma's. Dit kan nieuwe dilemma's voorkomen. Daarnaast leent de methode zich goed als opstap voor een (loopbaan)coachingtraject.